Gamen
Gamen kan ontspannend, sociaal en leerzaam zijn. Maar soms merk je dat het veel tijd kost, ten koste gaat van slaap, school, werk of andere dingen die je belangrijk vindt. Op deze pagina vind je tips om gezond te gamen. Voor jezelf én voor ouders die hun kind willen begeleiden naar gezond gamegedrag.
- Waarom game ik?
- Heb ik nog controle?
- Minder gamen zonder te stoppen
Waarom gamen zo aantrekkelijk is
Voordat we kijken naar de risico’s van gamen, is het belangrijk om te begrijpen waarom zoveel mensen het leuk vinden. Gamen is voor de meeste mensen een gezonde en plezierige hobby. Het biedt ontspanning na een drukke dag, uitdaging, avontuur en de mogelijkheid om samen te spelen met vrienden. Bovendien ervaren veel spelers een gevoel van succes en vooruitgang doordat zij nieuwe vaardigheden leren, levels behalen of moeilijke uitdagingen overwinnen.
Uit psychologisch onderzoek blijkt dat games verschillende belangrijke menselijke behoeften vervullen. Veel spelers ervaren tijdens het gamen een gevoel van competentie (ergens goed in worden), verbondenheid (samen spelen en contact met anderen) en autonomie (zelf keuzes maken en invloed hebben op wat er gebeurt). Juist deze combinatie maakt gamen voor veel mensen aantrekkelijk.
Daarnaast zijn veel moderne games zo ontworpen dat ze spelers gemotiveerd houden. Ze geven duidelijke doelen, directe feedback en regelmatige beloningen. Waar vooruitgang op school, tijdens een studie of op het werk soms weken of maanden duurt, zie je in een game vaak direct resultaat van je inspanning. Dat maakt gamen niet alleen leuk, maar zorgt er ook voor dat het soms lastig is om te stoppen.
Niet iedere game is even moeilijk weg te leggen. Sommige spellen bevatten dagelijkse beloningen, tijdelijke evenementen, eindeloze levels of sociale verplichtingen om regelmatig terug te komen. Deze spelelementen kunnen ervoor zorgen dat je sneller geneigd bent om nog “één potje” of “één level” te spelen. Dat betekent niet dat iedereen die zulke games speelt een gameverslaving ontwikkelt, maar het verklaart wel waarom stoppen soms moeilijker is dan je vooraf had verwacht.
Gezond gamen ziet er zo uit:
- Je slaapt voldoende
- School, studie of werk blijft op orde
- Je hebt ook andere hobby's
- Je kunt stoppen wanneer je wilt
- Gamen geeft energie en geen stress
- Je hebt ook offline contact
Wanneer wordt gamen een probleem?
Veel gamen betekent niet automatisch dat er sprake is van een probleem. Belangrijker dan het aantal uren dat je speelt, is de invloed die gamen heeft op je dagelijks leven. Sommige mensen gamen tientallen uren per week zonder dat dit problemen oplevert, terwijl anderen merken dat gamen al bij minder speeltijd ten koste gaat van slaap, school, werk of sociale contacten.
Gamen wordt problematisch wanneer het structureel belangrijkere dingen begint te verdringen en je steeds minder controle ervaart over je eigen gamegedrag.
Vraag jezelf eens af:
- Heb ik controle over wanneer ik stop?
- Game ik vooral omdat ik het leuk vind, of ook om stress, verveling of negatieve gevoelens te vermijden?
- Blijven school, werk en sociale contacten goed gaan?
- Voel ik me na het gamen meestal beter of juist slechter?
Wanneer meerdere van deze vragen langere tijd aanleiding geven tot zorgen, kan het verstandig zijn om kritisch naar je gamegedrag te kijken of erover te praten met iemand die je vertrouwt.
Gevolgen van teveel gamen
- Vermoeidheid
- Concentratieproblemen
- Minder lichaamsbeweging
- Te vindt het moeilijk om te stoppen ook al wil je wel
- Lagere cijfers
- Minder sociale contacten buiten gamen
- Meer stress of frustratie
- Er ontstaan regelmatig conflicten met ouders, partner of vrienden over gamen
Minder gamen zonder helemaal te stoppen
Voor de meeste mensen is volledig stoppen met gamen niet nodig. Kleine veranderingen zijn vaak gemakkelijker vol te houden en leveren op de lange termijn meer op dan rigoureuze maatregelen. Hieronder vind je verschillende strategieën die zijn gebaseerd op inzichten uit de gedragspsychologie.
1. Maak vooraf afspraken met jezelf over speeltijd. Max 1 uur gamen doordeweeks bijvoorbeeld.
Waarom werkt dit?
2. Maak gamen minder vanzelfspreken, leg je console uit het zicht.
Waarom werkt dit?
Veel gamegedrag gebeurt automatisch. Hoe makkelijker een game bereikbaar is, hoe sneller je gaat spelen. Het verminderen van triggers helpt om gewenst gedrag vol te houden.
3. Vervang gamen door iets dat óók leuk is. Ga afspreken of ga met creatieve projecten aan de slag.
Waarom werkt dit?
Onderzoek laat zien dat alleen minder gamen vaak moeilijk is. Het werkt beter als er een alternatief voor in de plaats komt. Denk aan afspreken met vrienden, een hobby, muziek of creatieve projecten. Onderzoek wijst erop dat lichaamsbeweging een nuttige aanvulling kan zijn bij het verminderen van problematisch gamegedrag.
4. Ontdek waarom je gamet. Is dit alleen positief?
Waarom werkt dit?
Veel jongeren gamen niet alleen voor plezier, maar ook om verveling, stress of negatieve gevoelens te vermijden. Alleen al het herkennen van die momenten maakt het makkelijker om een andere keuze te maken.
5. Bouw (korte) gamevrije momenten in. Bijvoorbeeld pas gamen als het huiswerk (niet afgeraffeld) af is.
Waarom werkt dit?
In plaats van direct te streven naar uren minder gamen, werkt het vaak beter om kleine pauzes in te bouwen. Denk aan: het eerste uur na school niet gamen of een gamevrije avond per week.
6. Houd je speeltijd een week bij.
Waarom werkt dit?
Mensen onderschatten vaak hoeveel tijd ze daadwerkelijk besteden aan een activiteit. Schrijf een week lang op hoeveel je speelt en bedenk hoe je dit omlaag kan brengen.
7. Bescherm je slaap. Bijvoorbeeld een uur voor het slapen niet meer gamen.
Waarom werkt dit?
Problemen met gamen hangen vaak samen met later naar bed gaan en vermoeidheid. Stop minimaal een uur voor het slapen. Houd vaste bedtijden aan. Dit klinkt misschien kinderachtig maar het helpt!
8. Focus op vooruitgang, niet op perfectie
Waarom werkt dit?
Ben niet te streng voor jezelf. Denk bijvoorbeeld niet: ‘Ik mag nooit meer te veel gamen’ maar: ‘Deze week is het gelukt om op tijd te stoppen’.
Tot slot
Gamen is voor miljoenen mensen een leuke, sociale en uitdagende hobby. Voor de meeste spelers levert gamen geen problemen op. Het is pas verstandig om kritisch naar je gamegedrag te kijken wanneer gamen structureel ten koste gaat van slaap, gezondheid, school, werk of relaties. Vaak is minder gamen al voldoende om de balans terug te vinden. Kleine, haalbare veranderingen blijken op de lange termijn meestal effectiever dan grote en plotselinge veranderingen.
